Wojciech Pszoniak

Wojciech Pszoniak
Ilustracja
Wojciech Pszoniak (Pol’and’Rock Festival, 2019)
Data i miejsce urodzenia 2 maja 1942
Lwów
Data i miejsce śmierci 19 października 2020
Warszawa
Zawód aktor teatralny i filmowy, pedagog
Lata aktywności 1965–2020
Zespół artystyczny
Stary Teatr w Krakowie
(1968–1972)
Teatr Powszechny w Warszawie
(1974–1979)
Teatr Ateneum w Warszawie
(2001–2006)
Teatr Współczesny w Warszawie
(2010–2012)
Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Krzyż Zasługi Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” Oficer Orderu Narodowego Zasługi (Francja) Komandor Orderu Sztuki i Literatury (Francja)
podpis

Wojciech Zygmunt Pszoniak (ur. 2 maja 1942 we Lwowie, zm. 19 października 2020 w Warszawie[1][2]) – polski aktor teatralny i filmowy, reżyser teatralny, pedagog.

W 1990 został uznany przez Gustawa Holoubka, Tadeusza Łomnickiego i Zbigniewa Zapasiewicza za jednego z trzech największych polskich aktorów dramatycznych po 1965 roku (obok Piotra Fronczewskiego i Andrzeja Seweryna). Międzynarodową sławę przyniosła mu rola Moryca Welta w Ziemi obiecanej Andrzeja Wajdy. Wystąpił w filmach Andrzeja Wajdy: Wesele, Danton i Korczak oraz Jerzego Kawalerowicza: Austeria. Występował również na scenach francuskich i londyńskich. Był wielokrotnie odznaczany i nagradzany za wybitne osiągnięcia na rzecz kultury i sztuki.

Życiorys

Pochodził ze Lwowa, gdzie urodził się i spędził pierwsze dwa lata życia. Pod koniec II wojny światowej jego rodzina musiała wyjechać z tego miasta. Dorastał w Gliwicach, w kamienicy przy ulicy Arkońskiej, w której mieszkał również młodszy o trzy lata Adam Zagajewski[3]. W tym samym mieście, w młodości zaprzyjaźnił się z Tadeuszem Różewiczem. Grał na skrzypcach i klarnecie, uczył się gry na oboju w średniej szkole muzycznej w Bytomiu, udzielał się także w orkiestrze wojskowej i klubie szybowcowym. Występował w teatrach amatorskich i studenckich oraz kabaretach. W 1960 r. był w Gliwicach współzałożycielem (z Jackiem Grucą) Estrady Poetyckiej, która wkrótce przyjęła nazwę Studenckiego Teatru Poezji STEP[4]. W 1961 założył kabaret „Czerwona Żyrafa”. W grudniu 1962 r. uzyskał świetne recenzje za rolę w premierowym przedstawieniu sztuki Tadeusza Różewicza pt. Świadkowie czyli Nasza Mała Stabilizacja w reżyserii Jana Klemensa na scenie gliwickiego "Kino-Teatru X"[4].

W 1968 ukończył studia na PWST w Krakowie. Występował na scenach Starego Teatru w Krakowie, Teatru Narodowego w Warszawie i Teatru Powszechnego w Warszawie. W latach 1974–1980 był wykładowcą w warszawskiej PWST. W latach 70. występował także w kabarecie Pod Egidą. Od końca lat 70. grał w teatrach francuskich, m.in. w Nanterre, Montparnasse i Chaillot, a także na scenach londyńskich. W latach 80. wyjechał na stałe do Paryża. Od lat 90. występował zarówno w spektaklach francuskich, jak i w polskich. Wystąpił m.in. w sztukach: Klątwa Stanisława Wyspiańskiego (reż. Konrad Swinarski, 1970), Miłość i gniew Johna Osborne’a (reż. Zygmunt Hübner, 1973), Rewizor Nikołaja Gogola (reż. Jerzy Gruza, 1977), Siedem pięter Dino Buzattiego (reż. Andrzej Barański, 1995), Śmieszny staruszek Tadeusza Różewicza (reż. Stanisław Różewicz, 1997) oraz w wyreżyserowanym przez siebie Dożywociu (2001) Aleksandra Fredry.

Wojciech Pszoniak podczas nagrania w Teatrze Polskiego Radia, 2008

Na ekranie debiutował w bułgarskim serialu Proizszestwia na Sljapata ulica (1965). W filmie polskim natomiast w 1970 – Twarz anioła (reż. Zbigniew Chmielewski). Wystąpił w kilkudziesięciu filmach polskich, francuskich i w produkcjach międzynarodowych. Zagrał m.in. tytułową rolę w Diable (reż. Andrzej Żuławski, 1972), rolę Mieszka I w Gnieździe (reż. Jan Rybkowski, 1974), doktora Marglewskiego w Szpitalu przemienienia (reż. Edward Żebrowski, 1978), postać Siedelmayera, dyrektora cyrku w Arii dla atlety (reż. Filip Bajon, 1979), zagrał Josełe w Austerii (reż. Jerzy Kawalerowicz, 1982) oraz Kamińskiego w Strajku (reż. Volker Schlöndorff, 2007). Wystąpił także w filmach Andrzeja Wajdy: w roli dziennikarza i Stańczyka w Weselu (1972), Moryca w Ziemi obiecanej (1974), Robespierre’a w Dantonie (1983) i tytułowej roli w Korczaku (1990). Zagrał m.in. Władysława Gomułkę w filmie Czarny czwartek, opowiadającym o wydarzeniach grudniowych. Wystąpił również w filmie 1920 Bitwa Warszawska, w reżyserii Jerzego Hoffmana oraz filmach Mniejsze zło Janusza Morgensterna i Mała matura 1947 Janusza Majewskiego. Nagrywał także dla Teatru Polskiego Radia.

Został członkiem honorowego komitetu poparcia Bronisława Komorowskiego przed przyspieszonymi wyborami prezydenckimi 2010[5] oraz przed wyborami prezydenckimi w Polsce w 2015 roku[6].

Mieszkał na stałe we Francji, zawsze podkreślając swoje przywiązanie do Polski. W jednym z wywiadów powiedział:

Mieszkając na Zachodzie, nigdy nie traciłem kontaktu z Polską. Tu ciągle mam mieszkanie, własny NIP i PIT. Tu mam przyjaciół. Rodzice wychowywali mnie w przekonaniu, że Polska jest najlepszym i najpiękniejszym krajem. Dzięki podróżom po świecie zrozumiałem, że to nie do końca prawda, że są kraje piękniejsze i zasobniejsze. Ale miłość do ojczyzny jest jak miłość do matki. Kochać ją trzeba i szanować za to, że jest. Im bardziej biedna i umęczona, tym większej wymaga miłości[7].

Wojciech Pszoniak,

Zmarł 19 października 2020 w wieku 78 lat, wskutek choroby nowotworowej[8]. 3 listopada, po mszy pogrzebowej, która odbyła się w kościele Środowisk Twórczych, urna z prochami artysty została złożona na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach[9].

Życie prywatne

Był żonaty z Barbarą Pszoniak. Miał dwóch starszych braci: o 12 lat Jerzego oraz o 11 lat Antoniego Pszoniaka, który również był aktorem[10]. Publikował felietony na portalu Koduj24.pl[11][12].

Filmografia

Wyróżnienia

Gwiazda Pszoniaka w łódzkiej Alei Gwiazd

Odznaczenia

Nagrody

Role teatralne
Role filmowe

Inne

Przypisy

  1. Nie żyje Wojciech Pszoniak, TVN24, 19 października 2020 [dostęp 2020-10-19] (pol.).
  2. Dawid Dróżdż, Nie żyje Wojciech Pszoniak. Wybitny aktor miał 78 lat, wyborcza.pl, 19 października 2020 [dostęp 2020-10-19].
  3. Adam Zagajewski „W cudzym pięknie”, Kraków 1998, s.148-151
  4. a b Teatr STEP na stronie "Gliwickich Metamorfoz" [1]
  5. Komitet poparcia Bronisława Komorowskiego, onet.pl, 16 maja 2010 [dostęp 2014-04-26] [zarchiwizowane z adresu 2013-12-05].
  6. Barbara Sowa, Kto wszedł do komitetu poparcia Komorowskiego, a kto z niego wypadł? Cała Lista, Dziennik.pl, 16 marca 2015 [dostęp 2015-03-21].
  7. Jan Bończa-Szabłowski, Marzena Podgórska, Wojciech Pszoniak (autor słów): Wszystkich kochać nie potrafię. e-teatr.pl (oryg. w „Rzeczpospolitej”), 2006-01-26. [dostęp 2020-05-05]. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-05-05)].
  8. Wojciech Pszoniak nie żyje. Aktor miał 78 lat, Onet Kultura, 19 października 2020 [dostęp 2020-10-19] (pol.).
  9. Pogrzeb Wojciecha Pszoniaka. Bliscy pożegnali wybitnego aktora. onet.pl. [dostęp 2020-11-03].
  10. Arkadiusz Bartosiak, Łukasz Klinke, Marcin Meller. Wywiad z Wojciechem Pszoniakiem. „Playboy”, 2009. Wywiadowcy.pl. 
  11. Ruszył serwis informacyjny koduj24.pl (pol.). kodmalopolska.pl. [dostęp 2020-07-24].
  12. O nas (pol.). koduj24.pl. [dostęp 2020-07-24].
  13. Wiatr ze wschodu
  14. Si tu voyais son coeur. filmweb.pl. [dostęp 2018-04-06].
  15. M.P. z 2011 r. nr 107, poz. 1082 – pkt 1.
  16. Medale „Gloria Artis” dla Kabaretu Pod Egidą, teatry.art.pl, 17 kwietnia 2007 [dostęp 2010-05-10] [zarchiwizowane z adresu 2012-01-14].
  17. COMMUNAUTE – Wojtek Pszoniak, homme de cinéma et de théâtre, lepetitjournal.com, 1 grudnia 2008 [dostęp 2020-10-19] (fr.).
  18. Przemówienie z okazji wręczenia Komandorii Orderu Sztuki i Literatury (6 marca 2018), pl.ambafrance.org, 8 marca 2018 [dostęp 2020-10-19].
  19. Znamy laureatów Wielkich Splendorów 2015, Polskie Radio, 7 grudnia 2015 [dostęp 2015-12-10].
  20. Teatr Polskiego Radia: Splendory 2015 rozdane, GazetaPrawna.pl, 7 grudnia 2015 [dostęp 2015-12-10].

Linki zewnętrzne

Informacja

Artykuł Wojciech Pszoniak w polskiej Wikipedii zajął następujące miejsca w lokalnym rankingu popularności:

Prezentowana treść artykułu Wikipedii została wyodrębniona w 2020-11-09 na podstawie https://pl.wikipedia.org/?curid=658733