Kiescollege (Verenigde Staten)

Kiesmannen per Amerikaanse staat 2012, 2016, 2020
Kiesmannen per Amerikaanse staat 2004, 2008

Het Kiescollege of United States Electoral College is in het Amerikaanse staatsrecht het lichaam dat de president kiest.

In de Verenigde Staten wordt de president niet rechtstreeks gekozen, maar indirect, met getrapte verkiezingen. Feitelijk wordt op de dag van de verkiezingen niet de president gekozen, maar een college dat hem of haar pas enige tijd later kiest. Dit kiescollege bestaat uit 538 electors, in het Nederlands kiesmannen (die natuurlijk ook vrouwen kunnen zijn). Als een presidentskandidaat erin slaagt 270 kiesmannen te winnen, mag verwacht worden dat hij president van de Verenigde Staten wordt, hoewel het in theorie mogelijk is dat sommige kiesmannen op een andere partij stemmen (zie hieronder #Afwijkende stemmen).

Het aantal van 538 kiesmannen is even veel als het aantal senatoren (100) en leden van het Huis van Afgevaardigden (435), aangevuld met drie extra zetels voor Washington D.C. Doordat het aantal leden van het Huis van Afgevaardigden per staat verschillend is, is ook het aantal kiesmannen per staat verschillend. Het minimumaantal voor een staat is drie, aangezien iedere staat twee senatoren heeft en ten minste één afgevaardigde.

De verkiezing door de kiesmannen gaat in de meeste staten volgens het principe First past the post. Dat wil zeggen dat degene die in een bepaalde staat de meeste stemmen haalt, de stemmen krijgt van alle kiesmannen van die staat. Uitzonderingen zijn de staten Maine en Nebraska; daar worden twee kiesmannen op deze wijze gekozen; de andere (twee in Maine, drie in Nebraska) worden per congresdistrict gekozen.

Door dit systeem is het mogelijk dat de presidentskandidaat met de meeste stemmen de verkiezingen toch niet wint. Dat gebeurde bijvoorbeeld tijdens de presidentsverkiezingen van 2000, waarin Al Gore meer stemmen behaalde dan George W. Bush, maar toch een minderheid in het kiescollege had en dus de verkiezingen verloor. Dit gebeurde nog recenter ook tijdens de presidentsverkiezingen van 2016 waarbij Donald Trump zonder de meerderheid van de stemmen won van Hillary Clinton.[1] Tegenstanders van het systeem wijzen hierop wanneer zij voor afschaffing pleiten. Voorstanders zeggen dat het systeem de overmacht van de (qua inwonertal) grotere staten tegengaat en verkiezingsfraude moeilijker maakt.

Samenstelling

Na iedere volkstelling, die in de VS elke tien jaar wordt gehouden, wordt het aantal afgevaardigden per staat aangepast, en dus ook het aantal kiesmannen per staat.

De verdeling van 2010 tot en met 2020, met tussen haakjes de toe- of afname van het aantal kiesmannen sinds de vorige verdeling, is als volgt:

Afwijkende stemmen

Van een kiesman wordt verwacht dat hij stemt volgens het mandaat van de kiezers van zijn staat. Hij heeft dus geen eigen voorkeur. Als een lid van het kiescollege anders stemt dan hij zou moeten doen, wordt zo iemand een faithless elector genoemd. Het hangt van de wetgeving van die staat af of dit gedrag strafbaar is en of de stem ongeldig wordt verklaard. Er zijn bijzondere gevallen, zoals het overlijden van de kandidaat,[2] waarbij er afgeweken werd van de uit te brengen stem. In 2016 weigerden kiesmannen van de staten Washington en Colorado om op Clinton te stemmen, die de staten had gewonnen. Ze werden daarvoor bestraft door deze staten, die na een jarenlange procedure op 6 juli 2020 door het Federale Hooggerechtshof unaniem in het gelijk werden gesteld.[3]

Geschiedenis

Het bestaan van het kiescollege is historisch te verklaren als een tegemoetkoming aan de zuidelijke slavenstaten.[4] Het college is opgericht door het grondwettelijk congres van Philadelphia en hervormd door het Twaalfde Amendement (1803) als reactie op de patstelling na de verkiezingen van 1800. Elke slaaf telde voor 3/5 mee in het bepalen van het aantal kiesmannen waarop een staat recht had. Het kiescollege moest toelaten dat staten het stemrecht ontzegden aan zwarten en vrouwen zonder hiervoor aan macht in te boeten.

Informatie

Artikel Kiescollege (Verenigde Staten) in de Nederlandse Wikipedia nam de volgende plaatsen in de lokale populariteitsranglijst in beslag:

De gepresenteerde inhoud van het Wikipedia-artikel werd in 2020-11-15 geëxtraheerd op basis van https://nl.wikipedia.org/?curid=99901